Historia Ciechocinka – od średniowiecza

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 7.8/10 (6 votes cast)

Konrad_I_Mazowiecki

Historia Ciechocinka jest znacznie dłuższa, aniżeli historia funkcjonującego tam od ponad 175 lat Uzdrowiska. Mimo, że jest to stosunkowo niewielkie miasteczko, to jednak nie sposób zaprzeczyć, że posiada niezwykle ciekawą przeszłość.

Średniowiecze i czasy nowożytne, aż do rozbiorów Polski

Tereny obecnie należące do Ciechocinka były w zamierzchłych czasach zasiedlone przez mieszkańców osady i grodu kasztelańskiego o nazwie Słońsk. Pierwsze wzmianki na temat tego grodu można znaleźć w falsyfikacie mogileńskim pochodzącym z roku 1065. Eksperci szacują, iż Słońsk mógł istnieć już od wieku VIII. Na lekcjach historii wszyscy uczyliśmy się o wydarzeniach z roku 1235, który to stał się początkiem problemów kraju w związku z funkcjonowaniem na naszych ziemiach Zakonu Krzyżackiego, mało kto jednak wie, że i Ciechocinek był z tą historią w pewien sposób powiązany. Prowodyr późniejszych niesnasek, książę Konrad I Mazowiecki oddał zakonnikom dwie warzelnie soli na terenie dawnego Słońska, dzisiejszego Ciechocinka. W zamian, Krzyżacy mieli świadczyć deputaty solne względem księcia i biskupa, oraz ich dworców.  Jak widać, o źródłach ciechocińskich wzmiankowano już w wieku XIII, co dobitnie świadczy o bogatej historii tych rejonów. Jeśli chodzi o przeszłość samego miasta, wiemy na pewno, że jego początki sięgają roku 1379, z którego to okresu pochodzi pierwsza zmianka miejscowości brzmiąca: Ciechocino. Prawdopodobnym jest, jednakże,  powstanie Ciechocinka niedługo po zniszczeniu Słońska przez powodzie w XIII wieku.

W czyim władaniu pozostawał Ciechocinek? Pierwszym znanym nam właścicielem był Przedpełek ze Służewa herbu Pomian. Nie dysponujemy dokładną datą przejęcia przez niego miejscowości, jednak stało się to w wieku XIV. Wraz z jego śmiercią, Ciechocinek stał się własnością rodziny Oporowskich herbu Sulima, natomiast od końca XIV wieku aż do roku 1550 – rodu Siemikowskich herbu Oksza. W tym właśnie okresie pojawiła się w archiwach pierwsza wzmianka o miejscowości o nazwie takiej, jak dzisiejsza: Ciechocinek. Wzmianka pochodzi z roku 1520. Kolejni właściciele to: Sobiesierscy herbu Poraj, Służewscy herbu Sulima, Potuliccy herbu Grzymała, aż wreszcie dochodzimy do Niemojewskich herbu Rola, gdyż to za ich czasów Ciechocinek przeżył prawdziwy rozkwit. Ich panowanie rozpoczęło się około roku 1639, natomiast już od połowy tego stulecia zaczęto wprowadzać zmiany.

Przede wszystkim, wiemy na pewno, że aż do roku 1670 w Ciechocinku, osadzie szlacheckiej, nie było folwarku. Dopiero w okresie, gdy właścicielami zostali Niemojewscy, zbudowano folwark. Poza tym, warto zauważyć, że wieki: XVI i XVII nie były łaskawe dla Ciechocinka: osada nawiedzana była przez powodzie, epidemie oraz wojny, co prowadziło do stopniowego wyludniania się tych rejonów. Ciechocinek wiele zawdzięcza ówczesnym właścicielom, którzy to zdecydowali się na działania, dzięki którym osada wreszcie mogła zacząć się rozwijać. Zaczęto karczować lasy pod budynki użytkowe dla ludności, osuszono bagna, usuwano wodę z terenów poszkodowanych przez powódź, a ponadto dążono do zasiedlenia nieużytków. Kolejnym czynnikiem, który wywarł niemały wpływ na rozkwit terenów dzisiejszego Ciechocinka  oraz osad karczemnych, czyli Rozkoszy i Wygody miała kolonizacja. W okolicy pojawili się osadnicy olęnderscy oraz niemieccy. Ten okres to przede wszystkim wznoszenie nowych domów, jak również szkół, domów modlitwy oraz powstanie cmentarza.

Okres rozbiorów

Konsekwencją pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku była strata Wieliczki i Bochni, a co za tym idzie – tamtejszych żup solnych. Stąd też w okolicach Ciechocinka zaczęto w tym okresie poszukiwać źródeł solankowych. Znaną osobą, która uczestniczyła, a właściwie nawet kierowała działaniami mającymi na celu odnalezienie źródeł był Stanisław Staszic. W 1810 roku, wraz ze śmiercią ostatniego właściciela Ciechocinka, Ksawerego Niemojewskiego, ziemie wraz z resztą majątku zostały rozdzielone między potomstwo Ksawerego. Miał on dwie córki, toteż mąż jednej z nich, Barbary, przejął jej część majątku jako posag ślubny. Druga połowa należała przez pewien czas do, drugiej córki, Ksawery, aż do momentu, gdy została on od niej odkupiona, przez Józefa Zawadzkiego, czyli męża Barbary.

W roku 1823 do Ciechocinka przybył Konstanty Wolicki, który to zdecydował się odkupić od Józefa dwie włóki ziemi, na których występowały źródła solankowe. Dwa lata później ziemia z woli Konstantego stała się własnością Skarbu Królestwa Polskiego.  Od roku 1825 zaczęto planować inwestycję, polegająca na wybudowaniu zakładu warzelniczego. Zgodnie z umową zawartą między Wolickim a Komisją Rządową Przychodów i Skarbu Królestwa Polskiego koszty budowy zakładu i tężni zostały pokryte ze środków publicznych. Powołane do życia budynki zaczęły funkcjonować już w roku 1833. Konieczne było również zakupienie części obszarów przynależących do probostwa słońskiego, jak również przesiedlenie ludności zamieszkującej Wołuszew i Ciechocinek. Widać inwestycja rozwijała się w tym okresie dynamicznie, o czym świadczy także urządzenie w roku 1836 łazienek na terenie dzisiejszego Parku Zdrojowego. Z uwagi na pochodzenie funduszy, zwano je Skarbowymi, jako, że wykorzystano pieniądze ze skarbu państwa. Z uwagi na umieszczenie w łazienkach wanien miedzianych służących celom leczniczym, uznano rok 1836 za datę faktycznego powstania uzdrowiska na terenie Ciechocinka.

Inne ważne daty w historii Ciechocinka to zdecydowanie lata: 1865, 1867 oraz 1916. W roku 1865 miało miejsce wydarzenie, które sprawiło że II połowa XIX wieku to okres najprężniejszego rozwoju działalności uzdrowiskowej. Wtedy do powstał dworzec kolejowy w Ciechocinku. Dwa lata później udostępniono podróżnym linię kolejową z Aleksandrowa Kujawskiego do Ciechocinka. W związku z rosnącą popularnością tego miejsca, zaczęto starać się od przyznanie praw miejskich, z marnym skutkiem. Wiele lat później, w roku 1908 udało się wywalczyć jedynie tytuł osady, jednakże 8 lat później, 11 września 1916 roku Ciechocinek uzyskał prawa miejskie. Jako, że tytuł ten nadano jedynie na podstawie reskryptu szefa administracji Generał-Gubernatorstwa, po wojnie w roku 1919 decyzja ta została podtrzymana na mocy dekretu wydanego przez rząd polski.  Podczas dwudziestolecia międzywojennego nastąpiła szybka rozbudowa infrastruktury uzdrowiskowej, między innymi dokonano odwiertu pierwszej cieplicy. W przededniu Drugiej Wojny Światowej populacja miasteczka liczyła już 5200 osób.

II Wojna Światowa

Wraz z chwilą wybuchu wojny, w Ciechocinku uruchomiono Szpital Wojskowy nr 801, zdolny pomieścić 120 pacjentów. Niestety, w skutek bardzo szybkiego posuwania się inwazji niemieckiej, już osiem dni później trzeba było obiekt ewakuować. 12 września do miasteczka wkroczyła brygada “Netze” Wermachtu, dowodzona przez generała majora Eccarta Freiherra oraz służby bezpieczeństwa Einsatzkommando I z Einsatzgruppe III. Nieuniknione były już pierwszego dnia okupacji ofiary śmiertelne. Naziści niemalże od razu po zajęciu miejscowości zamordowali 20 rannych żołnierzy Armii “Pomorze”, wraz z ich pielęgniarką i trzech cywili, którzy mieli pecha zostać rozstrzelani w ramach pokazowej egzekucji. Wkrótce Ciechocinek włączono do nowej jednostki administracyjnej Trzeciej Rzeszy, Kraju Warty i zmieniono jego nazwę na Hermannsbad. Miasteczko stało się kurortem wypoczynkowym tylko dla Niemców. Wraz z postępami przemiany nie tylko Ciechocinka, ale i całego regionu w modelowy przykład niemieckiego osadnictwa, zawiązywało się coraz więcej grup oporu. Pierwsze, jak Komenda Obrońców Pokoju i Polska Organizacja Zbrojna “Znak” zaczęły funkcjonować już w roku 1939, potem, aż do roku 1942 pojawiło się jeszcze siedem innych .

Smutny los spotkał 700 Ciechocińskich Żydów – część z nich zamknięto w getcie, wielu wysiedlono, a pozostałych zostało zamordowanych w obozie zagłady Kulmhof w Chełmie. Liczba Polaków zamordowanych przez Niemców w Ciechocinku nie przekroczyła 35, jednak wielu zostało pozbawionych mienia i przymusowo wysiedlonych, by na ich miejsca sprowadzić około 1000 osadników niemieckich.

Przemiana na niemiecki kurort nie trwała długo. Wkrótce wojska okupanta zaczęły ponosić coraz więcej porażek, co doprowadziło do drugiej w trakcie wojny transformacji miejscowości uzdrowiskowej w szpital wojskowy, tyle, że tym razem role się odwróciły i to niedawny najeźdźca był w odwrocie. Ostateczną ewakuację zarządzono 18 stycznia 1945 roku, a podczas ucieczki starano się zniszczyć co się dało: wycofująca się armia niemiecka podpaliła między innymi magazyny z żywnością mieszczące się w warzelni soli, dworcu kolejowym wraz z przylegającymi budynkami, “Świteziankę”, “Warszawiankę” oraz Łazienki nr 2. Wkroczenie wojsk radzieckich 21 stycznia nie oznaczało końca problemów, przejście Armii Czerwonej było dla Ciechocinka nie mniej traumatyczne, co okupacja niemiecka.

Po niszczycielskim przemarszu jednak, sytuacja powoli się stabilizowała. Spis przeprowadzony w roku 1946 wykazał, że w miasteczku żyło o 1000 osób mniej niż przed wojną.

Po II Wojnie Światowej

Już 20 maja 1945 roku rozpoczęto pierwszy sezon kuracyjny po wojnie, w jego trakcie z dobrodziejstw uzdrowiska skorzystało aż 2600 pacjentów. Bardzo szybko, bo jeszcze przed tym sezonem udało się przygotować do pracy aż 62 obiekty wypoczynkowe, które wyposażone były w sumie w 2425 miejsc. Od roku 1955 jednak, kiedy to rozpoczęła się prawdziwa moda na sanatoria, do 1989, wybudowano ich w Ciechocinku aż 21. Do tego powstało 5 szpitali uzdrowiskowych, prewentorium i dom wczasów leczniczych.

Historia Ciechocinka - od średniowiecza, 7.8 out of 10 based on 6 ratings

2 thoughts on “Historia Ciechocinka – od średniowiecza

  1. [...] Historia Ciechocinka jest bardzo długa, dlatego też wciąż możemy podziwiać zachowane elementy przeszłości. Mimo, że Kościół Parafialny w Ciechocinku nie jest obiektem datowanym na czasy średniowieczne, to jednak mimo to znajduje się on na liście ważnych zabytków architektury. Początki świątyni sięgają drugiej połowy XIX wieku – powstawała ona w latach 1873-1884. Zaprojektowana przez Edwarda Cichockiego pochodzącego z Warszawy, początkowo była obiektem filialnym należącym do parafii w Raciążku. Ważne daty w historii kościoła to przede wszystkim benedykcja w 1884r. oraz późniejsza niezwykle ważna dla obiektu konsekracja, która nastąpiła dużo później, bo dopiero w 1904 roku. [...]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>